चैत्र २६ गते बिहीबार ।
काठमाडौं संवाददाता ।
“श्रीमन् नारायण”को अर्थ:- शक्ति(पत्नी) र शून्यता(पति)को अद्वैत मिलन ( तन्त्रको दृष्टिमा)
श्रीमन् नारायण शब्द केवल एउटा नाम वा सम्बोधन मात्र होइन। यो तन्त्र र अध्यात्मको त्यो परम अवस्था हो। जहाँ श्री अर्थात् शक्ति र नारायण अर्थात् परम पुरुषको अविभाज्य अस्तित्व एकाकार हुन्छ। यदि हामीले लक्ष्मी र नारायणको स्वरूपलाई पति पत्नीको सम्बन्धमा सीमित राख्यौँ भने हामीले सत्यको बाहिरी आवरण मात्र देख्छौँ। तर तान्त्रिक दृष्टिले हेर्दा यहाँ दुई विपरीत लाग्ने तर पूरक तत्वहरूको सामरस्य विद्यमान छ।
१. श्री र नारायण- प्रकाश र विमर्श;
तन्त्रको भाषामा नारायण प्रकाश, स्थिर, निर्गुण र अनन्त चेतना हुन् । लक्ष्मी विमर्श हुन्। त्यो चेतनाभित्रको स्पन्दन, क्रिया, सृजनात्मक ऊर्जा हुन् ।
नारायण चेतनाको त्यो निःशब्द आकाश हुन् ,जो आधार हो भने लक्ष्मी त्यो आकाशमा नृत्य गर्ने ऊर्जा हुन्। त्यहीँ उर्जाको प्रवाह हो। जसरी सूर्य र उसको प्रकाशलाई अलग गर्न सकिँदैन त्यसरी नै नारायण विनाको श्री अचल हुन्छिन्। श्री विनाको नारायण अदृश्य वा शून्य समान हुन्छन्।
२. भोग र योगको सन्तुलन;
लक्ष्मी केवल जड धन वा सम्पत्ति मात्र होइनन्। उनी यो प्रपञ्चात्मक संसारको भोग हुन्। नारायण योग वा वैराग्य हुन्। श्री(लक्ष्मी)ले नारायणको वक्षस्थलमा शरण लिनुको अर्थ हो। संसारको सम्पूर्ण वैभव अन्ततः परम चेतनामा विलीन हुनुपर्छ।
नारायणले लक्ष्मीलाई हृदयमा स्थान दिनुको अर्थ हो। परम वैराग्यभित्र पनि सृष्टिको करुणा र ऐश्वर्य अट्न सक्छ। तन्त्रले सिकाउँछ कि मुक्ति संसार छोडेर होइन। संसारलाई चेतनाको केन्द्रमा राखेर मात्र सम्भव छ।
३. मिलनको तान्त्विक रहस्य;
जब श्री र नारायण एक हुन्छन्। तपाईँको प्रश्न छ। जब मिल्नेछ तब बन्ने रहस्य के हो। जब पुरुष( नारायण) र शक्ति(श्री)मा मिल्छन् ,तब पूर्णताको जन्म हुन्छ। तन्त्रको दृष्टिमा यो मिलन नै आनन्द हो।
शून्यता र पूर्णताको मिलनमा नारायण शून्यता हुन् भने श्री(लक्ष्मी) पूर्णता हुन्। जब शून्य र पूर्ण मिल्छन्, तब अद्वैत सिर्जना हुन्छ।
नारायण साक्षी हुन्। श्री(लक्ष्मी) प्रवाह हुन्। जब जीवनको प्रवाह श्री(लक्ष्मी) र साक्षी भाव नारायणसँग जोडिन्छ ,तब मात्र मानिसले संसारको हिलोमा बसेर पनि कमल झैँ निर्लिप्त रहने कला सिक्छ।
४. आन्तरिक साक्षात्कार;
तन्त्रको भाषामा वास्तविक श्रीमन् नारायण हाम्रो बाहिर कतै छैनन्। यो त स्त्री शक्ति भित्रको संकल्प र क्रियामा लक्ष्मी छिन् ।
पुरुषभित्रको मौन र बोधमा नारायण छन् ।
जब हाम्रो बाहिरी सक्रियता श्री र भित्री शान्ति नारायण बीचको द्वन्द्व समाप्त हुन्छ तब मात्र श्रीमन् नारायणको वास्तविक अर्थ प्रकट हुन्छ। धन र ध्यान, प्रेम र परमात्मा,पत्नी र पति, संसार र समाधिलाई अलग अलग देखुन्जेल हामी भ्रममा हुन्छौँ। तर जब हामी यी दुवैलाई एउटै सत्ताका दुई पक्षका रूपमा स्वीकार गर्छौँ। त्यहीँबाट तन्त्रको यात्रा सुरु हुन्छ।
अत: श्रीमन् नारायण केवल एउटा धार्मिक सम्बोधन मात्र नभएर तन्त्रको त्यो परम महामैथुनको स्थिति हो। जहाँ श्री अर्थात् सृजनात्मक स्त्री शक्ति र नारायण अर्थात् अनन्त पुरुष चेतनाको अद्वैत मिलन घटित हुन्छ। ओशोको विद्रोही दृष्टिमा वैकुण्ठ कुनै टाढाको काल्पनिक लोक होइन। यो पति पत्नी बीचको त्यो सघन प्रेमको क्षण हो । जहाँ अहंकार पग्लिएर म र तिमीको द्वैत मेटिन्छ। केवल एउटा विराट शून्यको सन्नाटा बाँकी रहन्छ।
जब पुरुषले आफ्नो पत्नीभित्र प्रकृतिको सम्पूर्ण ऊर्जा श्री देख्छ र स्त्रीले आफ्नो पतिभित्र आकाश जस्तै अचल साक्षी भाव नारायणको दर्शन गर्छे । तब उनीहरूको शयनकक्ष नै मन्दिर बन्छ। भौतिक मिलन नै समाधिमा रूपान्तरित हुन्छ। तन्त्रको यो रहस्यले हामीलाई सिकाउँछ कि मोक्ष संसार त्यागेर होइन। संसारको हिलोमै बसेर कमल झैँ निर्लिप्त हुँदै भोग र योगको सामरस्य मिलाउनुमा छ। जहाँ जीवनको प्रवाह मौनसँग जोडिन्छ र विलीन हुन्छ त्यहीँ नै वास्तविक श्रीमन् नारायणको साक्षात्कार हुन्छ।
गुरु श्री रामचन्द्र ढकाल लेख्नु हुन्छ ।
