मंसिर ५ काठमाडौं ।
हाम्राे भाषा,संस्कार ,संस्कृति ,शब्द ,अक्षर र परम्परागत मूल्यमान्यता को धज्जी उडाउन तल्लीन तथाकथित बुद्धिजीवी र डाक्टर उपाधिको खाष्टो र बिल्ला भिरेर बिद्वान जताउन हिडेका को पनि यो लेखले थोरैमात्रमा मतिभ्रष्ट र गति भ्रष्ट हुन बाट रोकेर माथिङ्गलमा दुलो परेर नेपाली भाषाको मायावी ताजा हावाले चेत खुल्नु अनिवार्य छ।
यहाँहरु कत्तिको म्याडम(म्याम) भनाउन र भन्न रुचाउनुहुन्छ ?
खुबै रुचाउनुहुन्छ होइन ? म पनि त्यस्तै थिए।
तर नि फान्सेली महिलाहरू त म्याडम भन्दा ,झर्कन्छ्न् रिसाउँछ्न् ।
सुरुमा त म्याडम शब्द कसरी बन्यो त्यो हेरौं –
आज हामीले म्याडम अंग्रीजीबाट लिएर चलाएको भएपनी यो शब्द फ्रेन्चको ma dem बाट आएको हो ।
फ्रेन्चमा ma dame को अर्थ हुने रैछ my lady अर्थात् मेरी उनी । यहि मादेम अंग्रेजीमा म्याडम भएर गयो । अनि म्याडम म्याम हुँदै हाम्रो जिब्रोमा यति स्वादिलो भो कि हामेओ दिदी,बैनी,गुरुआमा, देवीजी जस्ता अत्यन्त आदरार्थी शब्दलाई नै नमिठो बनाइदियो ।
अब बुझौं maadem शब्द किन घृणा गर्छन् फ्रान्सेली भनेर ।
जब १७८९ – १८५० : फ्रान्सेली क्रान्ति भयो तब फान्सेली समाजका एक एक तौल तरिकामा उल्टफेर आयो । त्यहाँका पुराना मुल्यमान्यता हरू सबै भत्किए ।
र एकदमै सुन्दर के भन्यो भने त्यो क्रान्ति पछि महिलाहरू आत्मानिर्भर हुन जोडदिए ।
या सबैभन्दा पनि फ्रान्सेली महिलाहरू स्वतन्त्रता महसुस गरे ।
अनि अचम्मको कुरा स्वतन्त्र भएका महिलाहरूको पहिलो आत्मानिर्भर हुने पेसा चै वेश्यावृत्ति थियो ।
या आत्मा निर्भर भएका महिलाहरूको पहिलो पेसा बन्यो वेश्यावृत्ति ।
अनि त्यो युगमा वेश्यावृति केवल पेसा थिएन – त्यो आकर्षक र रहस्य को केन्द्र थियो ।
त्यसैले एक दुइ होइन राजा–रानीको पतनपछि अभिजात वर्गका धेरै महिला वेश्यावृत्तिमा गए ।
– र ती वेश्यालयका प्रमुख महिलाहरू यति शक्तिशाली भए कि उनिहरू नै राजनीतिको निर्णयमा पनि प्रभाब राख्थें । एक वेस्यालयकी प्रमुख त प्रदेश प्रमुख जस्त्तिकै प्रभाव राख्ने हुन्थें । जसलाई (“Madame of the house”) भनिन्थ्यो । किनकि त्यहाँ देशका प्रभावशाली ब्यक्तिहरू,ठूला ठूला नेता,विदेशी पाहुँना त्यहाँ गएर समय बिताउँथेँ । त्यसैले उनिहरू नै राजनैतिक कोर्स परिवर्तन गर्न सक्थें । अनि ती महिलालाई मेरी मात्रै हुन् भन्ने जनाउन ती शक्तिमा भएका मान्छेहरू त्यहाँ पुगेर तिमी मेरी मात्रै हौ भन्ने जताउन । Madame अर्थात् उनी मेरी हुन भन्थेँ । र अरूलाई पनि म्याडम भनेर चिनाउँथे ।
अनि पछि गएर Madame को अर्थ वेश्यालयकी प्रमुख भन्ने बुझायो । गुगलमा गएर “Madame Claude” खोजी गर्नुभयो भने धेरै कुरा देखाउँछ ।
(उनी १९६० तिरकी पेरिसकी उच्चस्तरीय वेश्यालय संचालिका थिइन । जसको प्रभाव देशमा मात्र होइन विदेशमा पनि थियो । धेरै देशका फ्रान्स पुग्ने रास्ट्रप्रमुख हरू उनलाई भेट्न रुचाउँथे । कति खुल्लामा त कति गोप्यरुपमा ।
यसरी वेश्यालयकी प्रमुखमा भएको शक्ति स्वतन्त्र र बिलासिता देखेर फ्रान्साका महिलाहरू उनिजस्तै हुने सपना देख्थेँ । या Madame हुने होडमा हुन्थे ।
यसरी वेश्यालयकी प्रमुख बाट बनेको हो Madame शब्द त्यसरिनै चिनिन थालियो । र त्यहाँका महिला आज म्याडम भनेर कसैले बोलाउँदा यो शब्दले तिनै वेश्यालयका प्रमुख को ,पुरानो तरिका,विवाह गरेकी, यौंन सुख लिएकि, बुढी आमा जस्तो महसुस गराउने भएर आज पनि त्यहाँका केटीहरू म्याडम भन्दा रिसाउछन् झर्कन्छ्न ।
“म विवाहित छु कि छैन,या यौंन जीवनमा छु कि छैन त्यसको आधारमा मलाई वर्गीकृत नगर्नु।” म कसैकी उनी या यौंनिक जिवन साटेको महिला हुँकी होइन भनेर किन भनौं । त्यसैले मलाई “Madame” नभन्नु । म “Mademoiselle” हुँ । र त्यसै भन्नू भने मजिलाहरूले ।
तर हामी ? हामी मुर्ख कस्तो रमाइलो मानेर म्याडम शब्द प्रयोग गरिरहेका छौं ।
हुँदा हुँदा आज त स्कुलको गुरुआमा म्याडम , श्रीमती म्याडम ,केटी साथीहरू सबै म्याडम ।
फेरि शब्द नभएर होर ? गुरुआमा,दिदी बहिनी जस्ता उच्च आदरार्थी शब्द छन् त ।
त्यसैले अब म्याडमको ठाउँमा दिदी भनौ ,बहिनी भनौं अति सम्मानजन शब्द छ गुरुआमा भनौं । देबी जी भनौं न । तर Madame नभन्नुहोला या वेश्यालयको प्रमुख नभन्नुहोला ल।
स्रष्टा तथा लेखिका बिनु पोख्रेल ।
