मंसिर १९ गते भृगुवासरे ।
काठमाडौं ।
. मन र बिचार शुद्धीकरणका लागि शास्त्रीय बिधान।
स्त्रीसङ्गमग्निसेवा च बह्वालापं प्रियाप्रियम् ।
अतीव भोजनं योगी त्यजेदेतानि निश्चितम् ।।
स्त्रीसङ्गम्— अत्यधिक कामसङ्ग, आसक्ति, स्त्रीसङ्गले इन्द्रियविषय आसक्ति, देह आकर्षण, कामविकार, सम्बन्धस्वार्थ सबै जनाउँछ । शास्त्रले सन्तानधर्मले विलकुलै निषेध गरेको होइन, अत्यधिक आसक्ति वा योगमार्गमा बाधा पर्ने स्तरको मोह निषिद्ध हो ।यसको अधिकताले प्राण–शक्ति नष्ट गर्छ, चित्त चञ्चल बनाउँछ, ओजस घटाउँछ, ध्यान असम्भव पार्छ हठयोगमा ओजस संरक्षण सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ । अत्यधिक ताप, क्रोध, अतितापको सेवन ‘अग्निसेवा’ को अर्थ अगाडिबाट लगातार आगोको ताप लिने, अत्यधिक गर्मी, क्रोध–उत्पादन गर्ने काम, उग्र तापोधित वातावरण । अत्याधिक अग्नि सेवनले– पित्त अत्यधिक, नाडी कडक, श्वास अस्थिर, मन अराजक, समत्व आवश्यक योगीका लागि, अत्यधिक ताप पूर्ण वज्र्य ।
धेरै बोल्ने, निरर्थक कुराकानी बहुआलाप, बिनाकारण बोल्दै बस्ने, गफगाफ, वादविवाद, निन्दा–चुगली, मन शक्ति ‘वाणी’ मा बग्छ,, ध्यान भङ्ग हुन्छ ।
योगमा मौन–पालन मनशुद्धिको प्रधान उपाय हो । आकर्षण र द्वेष मनपर्ने र नमनपर्ने यी दुवैमा ‘आसक्ति द्वेष’ हुनु योगमार्गमा विघ्न हो । योगीले रुचि अरुचि दुवै पार गर्नुपर्छ । समत्वमा बस्नुपर्छ । राग–द्वेष त्याग्नुपर्छ । समत्व बिना समाधि सम्भव छैन ।
अत्यधिक खानुले, अग्नि मर्छ, सुस्ती, आलस्य, मल–अवरोध, प्राण–गतिशीलता बिग्रिन्छ, कुम्भक कठोर । शास्त्रमा भनेको छ “अर्धमश्नीत भिक्षु” आधा मात्र पेट भर्ने सल्लाह छ । योगमार्गले जीवन सरल र सहज बनाउने छ।सबैले आ आफ्नो जीवनमा धेरै थोरै भए पनि योगमार्गको अनुसरण गरौ।
योगगुरु गोरखनाथका भक्तसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित लेख।
स्रोत – काठमाडौं संवाददाता ।
